Androloji

Erkek Üreme ve Cinsel Sağlığında Bütüncül Değerlendirme

Erkek sağlığı yalnızca cinsel fonksiyondan ibaret değildir. Üreme sağlığı, hormonlar, testis fonksiyonu, ereksiyon ve ejakülasyon birbiriyle ilişkili sistemlerdir.

Androloji; erkeklerde üreme sağlığı, infertilite, cinsel fonksiyonlar, hormonal sorunlar ve penis hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen ürolojinin özel çalışma alanlarından biridir.

Amaç yalnızca mevcut yakınmayı tedavi etmek değil; altta yatan nedeni ortaya koymak ve hastanın yaşı, genel sağlık durumu, çocuk sahibi olma isteği ve beklentilerine göre kişiselleştirilmiş bir tedavi planı oluşturmaktır.

Androloji Hangi Hastalıklarla İlgilenir?

Androlojide sık değerlendirilen başlıca durumlar:

• Erkek infertilitesi
• Sperm sayı ve hareket bozuklukları
• Azospermi
• Varikosel
• Sertleşme bozukluğu
• Testosteron eksikliği ve hipogonadizm
• Cinsel istekte azalma
• Erken boşalma
• Geç boşalma ve boşalamama
• Retrograd ejakülasyon
• Peyronie hastalığı
• Doğumsal penis eğriliği
• Prostat cerrahisi sonrası cinsel fonksiyon sorunları
• Testis fonksiyon bozuklukları
• Erkek üreme sisteminin hormonal ve genetik hastalıkları

yer alır.

Erkek İnfertilitesi

Bir çiftin düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik elde edememesi durumunda değerlendirme yalnızca kadın partnerle sınırlı kalmamalıdır.

Güncel EAU kılavuzuna göre infertilite nedeniyle başvuran çiftlerde kadın ve erkek partnerin eş zamanlı değerlendirilmesi önerilmektedir. Erkek faktörü infertil çiftlerin önemli bir bölümünde tek başına veya kadın faktörüyle birlikte bulunabilir.

Erkek infertilitesi değerlendirmesinde yalnızca sperm testi sonucuna bakmak yeterli değildir.

Ayrıntılı değerlendirmede;

• Üreme ve cinsel öykü
• Daha önce geçirilmiş testis hastalıkları
• İnmemiş testis öyküsü
• Varikosel
• Testis torsiyonu veya travması
• Enfeksiyonlar
• Önceki ameliyatlar
• Kullanılan ilaçlar
• Anabolik steroid kullanımı
• Kemoterapi veya radyoterapi
• Sigara ve yaşam tarzı
• Hormonal nedenler
• Genetik faktörler

birlikte değerlendirilir.

Spermiogram Tek Başına Yeterli midir?

Semen analizi erkek infertilitesi değerlendirmesinin temel testlerinden biridir.

Ancak tek bir sperm değeri, bir erkeğin kesin olarak fertil veya infertil olduğunu göstermez.

Güncel değerlendirmede;

• Sperm konsantrasyonu
• Toplam sperm sayısı
• Hareket
• Morfoloji
• Semen hacmi

birlikte yorumlanmalıdır.

EAU kılavuzu semen analizinin güncel WHO laboratuvar standartlarına uygun şekilde yapılmasını önermektedir. Anormal sonuçların uygun koşullarda tekrar değerlendirilmesi ve gerekirse ayrıntılı androlojik inceleme yapılması önemlidir.

Azospermi

Azospermi, ejakülatta sperm hücresinin saptanmamasıdır.

Ancak azospermi tek bir hastalık değildir.

Temel olarak;

Obstrüktif Azospermi

Testiste sperm üretimi bulunmasına rağmen sperm taşıyan kanallarda tıkanıklık vardır.

Non-Obstrüktif Azospermi

Testiste sperm üretiminin ciddi şekilde azaldığı veya bozulduğu durumlardır.

Bu iki durumun birbirinden ayrılması tedavi planını tamamen değiştirebilir.

Değerlendirmede;

• Fizik muayene
• Testis hacmi
• FSH, LH ve testosteron
• Genetik testler
• Gerektiğinde görüntüleme

kullanılabilir.

Uygun hastalarda yardımcı üreme teknikleri için cerrahi sperm elde etme yöntemleri gündeme gelebilir.

Varikosel

Varikosel, testisin çevresindeki toplardamarların genişlemesidir.

Özellikle çocuk sahibi olamayan erkeklerde sık karşılaşılan ancak her zaman ameliyat gerektirmeyen bir durumdur.

Varikosel değerlendirilirken yalnızca ultrasonografi sonucu değil;

• Fizik muayene
• Sperm parametreleri
• Testis hacmi
• Çiftin infertilite süresi
• Kadın partnerin yaşı ve fertilite durumu
• Ağrı bulunup bulunmadığı

birlikte değerlendirilmelidir.

Uygun hastalarda varikosel cerrahisi sperm parametrelerini ve doğal veya yardımcı üreme yoluyla gebelik olasılığını etkileyebilir.

Ancak görüntülemede tesadüfen saptanan her varikoselin cerrahi tedavisi gerekli değildir.

Varikosel hakkında bilgi →

Sertleşme Sorunu – Erektil Disfonksiyon

Erektil disfonksiyon, tatmin edici bir cinsel ilişki için yeterli ereksiyonun sağlanamaması veya sürdürülememesidir.

Ancak sertleşme sorunu yalnızca penisle ilgili lokal bir problem olarak değerlendirilmemelidir.

Erektil fonksiyon;

• Kalp ve damar sağlığı
• Diyabet
• Hipertansiyon
• Kolesterol yüksekliği
• Obezite
• Sigara kullanımı
• Hormonlar
• Nörolojik hastalıklar
• Kullanılan ilaçlar
• Psikolojik ve ilişkisel faktörler

ile yakından ilişkilidir.

Bu nedenle yeni başlayan erektil disfonksiyon bazı hastalarda genel sağlık açısından da değerlendirme gerektiren bir belirti olabilir.

Güncel EAU kılavuzunda erektil disfonksiyon değerlendirmesinde ayrıntılı tıbbi ve cinsel öykünün yanı sıra kardiyometabolik risk faktörleri, glukoz/lipid profili ve uygun hastalarda sabah testosteron düzeyinin değerlendirilmesi önerilmektedir.

Sertleşme Sorununda Tedavi Seçenekleri

Tedavi hastanın sorununa ve beklentisine göre basamaklandırılır.

Seçenekler arasında;

• Yaşam tarzı ve risk faktörlerinin düzenlenmesi
• PDE5 inhibitörü grubu ilaçlar
• Vakum ereksiyon cihazları
• İntrakavernöz enjeksiyon tedavileri
• Seçilmiş hastalarda düşük yoğunluklu şok dalga tedavisi
• Psikoseksüel destek
• Penis protezi

bulunabilir.

Güncel EAU kılavuzunda PDE5 inhibitörleri erektil disfonksiyon tedavisinin temel farmakolojik seçeneklerinden biri olarak yer almaktadır. Tedavi seçimi; etkinlik, güvenlik, hastanın sağlık durumu ve tercihi dikkate alınarak yapılmalıdır.

Penis Protezi

İlaç veya diğer konservatif yöntemlerle yeterli sonuç alınamayan ya da doğrudan cerrahi çözüm isteyen uygun hastalarda penil protez implantasyonu değerlendirilebilir.

Temel olarak;

• Malleable protezler
• Şişirilebilir penil protezler

bulunmaktadır.

Cerrahi karar öncesinde hastanın beklentileri, el becerisi, enfeksiyon riskleri ve mevcut anatomik özellikleri ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.

Penis protezi özellikle medikal tedaviye dirençli erektil disfonksiyonda kalıcı cerrahi seçeneklerden biridir.

Testosteron Eksikliği – Erkek Hipogonadizmi

Testosteron düzeyinin tek bir laboratuvar sonucunda düşük bulunması, tek başına testosteron tedavisi başlanması için yeterli değildir.

Hipogonadizm tanısı için uyumlu klinik belirtiler ile tekrarlanan ve uygun koşullarda ölçülmüş düşük testosteron düzeyinin birlikte bulunması gerekir.

Belirtiler arasında;

• Cinsel istekte azalma
• Sabah ereksiyonlarında azalma
• Sertleşme güçlüğü
• Enerji azalması
• Yorgunluk
• Kas gücünde azalma

yer alabilir.

EAU 2026 kılavuzu testosteronun sabah saatlerinde ve açlık koşullarında ölçülmesini ve düşük bulunan bir değerin tedavi öncesinde tekrar doğrulanmasını önermektedir.

Testosteron Tedavisi Herkese Uygun mudur?

Hayır.

Testosteron tedavisi yalnızca klinik ve biyokimyasal olarak uygun hastalarda düşünülmelidir.

Özellikle yakın dönemde çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde dışarıdan testosteron verilmesi sperm üretimini baskılayabilir.

Bu nedenle fertilite isteği bulunan erkeklerde testosteron tedavisi başlamadan önce üreme planı mutlaka sorgulanmalıdır.

EAU 2026 kılavuzu testosteron tedavisinin erkek infertilitesinin tedavisi amacıyla veya baba olmak isteyen erkeklerde kullanılmamasını güçlü biçimde önermektedir.

Bu nokta androlojik değerlendirmenin önemini gösteren en iyi örneklerden biridir:

“Testosteron düşük” ile “testosteron verilmesi gerekir” aynı şey değildir.

Cinsel İstekte Azalma

Cinsel istekte azalma yalnızca testosteron eksikliğinden kaynaklanmaz.

Değerlendirmede;

• Testosteron düzeyi
• Prolaktin
• Tiroid hastalıkları
• Kullanılan ilaçlar
• Kronik hastalıklar
• Uyku bozuklukları
• Depresyon ve psikolojik faktörler
• Partner ilişkisi

gibi birçok durum dikkate alınabilir.

Bu nedenle yalnızca testosteron düzeyine bakarak tedavi planlamak doğru değildir.

Erken Boşalma

Erken boşalma erkeklerde sık görülen cinsel fonksiyon sorunlarından biridir.

Değerlendirmede;

• Sorunun ne zamandır bulunduğu
• İlk cinsel ilişkiden beri mi yoksa sonradan mı geliştiği
• Erektil disfonksiyonun eşlik edip etmediği
• Cinsel yaşam üzerindeki etkisi
• Partner ilişkisi

önemlidir.

Tedavi; davranışsal yaklaşımlar, psikoseksüel destek ve uygun hastalarda farmakolojik seçenekleri içerebilir.

Amaç yalnızca boşalma süresini uzatmak değil, kişinin ve çiftin cinsel yaşamındaki sıkıntıyı azaltmaktır.

Geç Boşalma ve Boşalamama

Bazı erkeklerde orgazm veya ejakülasyona ulaşmak çok uzun sürer ya da ejakülasyon gerçekleşmez.

Nedenler arasında;

• Kullanılan ilaçlar
• Nörolojik hastalıklar
• Diyabet
• Hormonal sorunlar
• Psikolojik faktörler
• Bazı ürolojik cerrahiler

yer alabilir.

Tedavinin ilk basamağı sorunun altında yatan nedeni belirlemektir.

Peyronie Hastalığı

Peyronie hastalığı, penis içindeki tunika albuginea tabakasında gelişen fibrotik plaklara bağlı olarak;

• Peniste eğrilik
• Ereksiyon sırasında ağrı
• Penis şeklinde değişiklik
• Daralma veya çökme
• Penis uzunluğunda azalma
• Sertleşme sorunları

oluşturabilen bir hastalıktır.

Peyronie hastalığında hastalığın aktif mi yoksa stabil dönemde mi olduğu, eğriliğin derecesi, ereksiyon kalitesi ve cinsel ilişkiyi ne ölçüde etkilediği tedavinin belirlenmesinde önemlidir.

Güncel EAU 2026 kılavuzunda cerrahi tedavinin özellikle hastalığın stabil olduğu ve deformitenin cinsel ilişkiyi fonksiyonel olarak bozduğu durumlarda değerlendirilmesi önerilmektedir.

Doğumsal Penis Eğriliği

Doğumsal penis eğriliği genellikle ereksiyonların belirginleştiği ergenlik döneminden sonra fark edilir.

Hipospadias olmadan da görülebilir.

Hafif eğrilikler tedavi gerektirmeyebilir.

Ancak cinsel ilişkiyi zorlaştıran veya belirgin fonksiyonel probleme neden olan eğriliklerde cerrahi düzeltme değerlendirilebilir.

Doğumsal eğrilik ile sonradan gelişen Peyronie hastalığının birbirinden ayrılması önemlidir.

Prostat Cerrahisi Sonrası Cinsel Fonksiyon

Radikal prostatektomi veya bazı pelvik cerrahiler sonrasında;

• Ereksiyon kaybı
• Orgazm değişiklikleri
• Ejakülasyon kaybı
• Penis uzunluğu algısında değişiklik
• Cinsel istekte değişiklik

ortaya çıkabilir.

Tedavinin yalnızca ereksiyon üzerine kurulması yerine hastanın genel cinsel fonksiyonunun ve beklentisinin değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşımdır.

Güncel EAU kılavuzu prostat kanseri tedavisi gören erkeklerin ereksiyon dışındaki olası cinsel değişiklikler konusunda da bilgilendirilmesini önermektedir.

Çocukluk ve Ergenlikten Erişkin Androlojisine

Bazı androlojik sorunların kökeni çocukluk dönemine kadar uzanabilir.

Örneğin;

• İnmemiş testis öyküsü
• Çocuklukta geçirilmiş testis ameliyatları
• Testis torsiyonu
• Adölesan varikoseli
• Hipospadias
• Doğumsal penis eğriliği
• Genital sistem anomalileri

erişkin dönemde fertilite veya cinsel fonksiyon açısından tekrar değerlendirme gerektirebilir.

Üroloji uzmanlığının yanı sıra Çocuk Ürolojisi yandal uzmanlığının bulunması, çocuklukta başlayan bu hastalıkların erişkin dönemdeki üreme ve cinsel sağlık sonuçlarının birlikte değerlendirilmesine olanak sağlar.

Androlojik Değerlendirmede Temel Yaklaşım

Nedeni Ortaya Koymak

Sertleşme sorununun, infertilitenin veya hormonal problemin altında yatan nedeni araştırmak.

Erkek Üreme Sağlığını Bir Bütün Olarak Değerlendirmek

Testis fonksiyonu, hormonlar, sperm üretimi ve cinsel fonksiyonun birbirinden bağımsız olmadığını göz önünde bulundurmak.

Fertiliteyi Korumak

Tedavi planlarken hastanın bugün veya gelecekte çocuk sahibi olma isteğini mutlaka dikkate almak.

Kişiye Özel Tedavi

Aynı şikâyeti olan her erkeğe aynı tedaviyi uygulamamak.

Uzun Dönem Sağlığı Gözetmek

Bazı cinsel ve üreme sorunlarının metabolik, hormonal veya kardiyovasküler hastalıklarla ilişkili olabileceğini göz önünde bulundurmak.

Ne Zaman Androloji Değerlendirmesi Gerekebilir?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa androlojik değerlendirme uygun olabilir:

• Çocuk sahibi olamama
• Sperm testinde bozukluk saptanması
• Azospermi
• Varikosel
• Testiste küçülme veya gelişim problemi
• Sertleşme sorunu
• Cinsel istekte belirgin azalma
• Testosteron düşüklüğü
• Erken boşalma
• Geç boşalma veya boşalamama
• Peniste sonradan gelişen eğrilik
• Doğumsal penis eğriliği
• Prostat cerrahisi sonrası cinsel fonksiyon kaybı
• Çocuklukta geçirilmiş testis veya genital sistem hastalığının erişkin dönemde değerlendirilmesi

Sık Sorulan Sorular

Erkek Sağlığında Sorunu Değil, Bütünü Değerlendirmek

Androlojide amaç yalnızca sperm sayısını yükseltmek veya geçici olarak ereksiyon sağlamak değildir.

Erkeğin üreme potansiyeli, hormonları, cinsel fonksiyonu ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek sorunun altında yatan nedeni ortaya koymak ve kişiye özel bir tedavi planı oluşturmaktır.

Çocukluk ve ergenlik döneminden başlayan testis ve genital sistem hastalıklarında ise erişkin dönemdeki fertilite ve cinsel fonksiyon sonuçlarının süreklilik içinde değerlendirilmesi önemlidir.