Kadın Ürolojisi

Mesane Sağlığı • İdrar Kontrolü • Pelvik Taban

İdrar kaçırma, ani sıkışma veya sürekli tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları kadın olmanın ya da yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir.

Kadın ürolojisi; kadınlarda mesane, idrar yolları, üretra, idrar kontrolü ve işeme fonksiyonlarıyla ilgili hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenir.

Kadınlarda ürolojik yakınmalar; gebelik ve doğumlar, hormonal değişiklikler, menopoz, pelvik taban yapısı, geçirilmiş cerrahiler ve yaşla birlikte değişen mesane fonksiyonlarından etkilenebilir.

Bu nedenle tedavinin temelinde yalnızca semptomu azaltmak değil, sorunun nedenini belirlemek ve kadının yaşam kalitesine, beklentilerine ve mevcut sağlık durumuna göre kişiselleştirilmiş bir yaklaşım oluşturmak yer alır.

Kadın Ürolojisi Hangi Sorunlarla İlgilenir?

Kadın ürolojisinde sık değerlendirilen durumlar arasında:

• İdrar kaçırma
• Öksürme veya egzersiz sırasında idrar kaçırma
• Ani sıkışma ve tuvalete yetişememe
• Aşırı aktif mesane
• Çok sık idrara çıkma
• Gece sık idrara kalkma
• Tekrarlayan sistit ve idrar yolu enfeksiyonları
• Mesaneyi tam boşaltamama
• Zayıf veya kesik kesik idrar yapma
• Kadınlarda üretra darlığı
• Pelvik taban fonksiyon bozuklukları
• Pelvik organ sarkmasına eşlik eden işeme sorunları
• Ameliyat sonrası gelişen üriner problemler
• Üriner fistüller
• Nörolojik hastalıklara bağlı mesane fonksiyon bozuklukları

yer alır.

Kadınlarda İdrar Kaçırma

İdrar kaçırma kadınlarda oldukça sık görülmesine rağmen birçok kadın bu problemi uzun süre gizleyebilir veya yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak kabul edebilir.

Oysa idrar kaçırma tek bir hastalık değildir.

Kaçırmanın hangi koşulda ortaya çıktığının doğru belirlenmesi, tedavinin ilk basamağıdır.

Stres Tipi İdrar Kaçırma

Öksürme, hapşırma, gülme, egzersiz yapma, merdiven çıkma veya ağır kaldırma sırasında idrar kaçırılmasıdır.

Temel sorun mesane üzerindeki basınç arttığında üretranın idrarı yeterince tutamamasıdır.

Gebelik, doğumlar, yaşlanma ve pelvik taban yapısındaki değişiklikler risk faktörleri arasında bulunabilir.

Sıkışma Tipi İdrar Kaçırma

Ani ve ertelenmesi zor bir idrar yapma isteğinin ardından tuvalete yetişemeden idrar kaçırılmasıdır.

Genellikle aşırı aktif mesane ile ilişkilidir.

Mikst Tip İdrar Kaçırma

Hem stres tipi hem de sıkışma tipi idrar kaçırma belirtilerinin birlikte bulunmasıdır.

Bu hastalarda hangi şikâyetin daha baskın olduğunun belirlenmesi tedavi planını etkileyebilir.

İdrar Kaçırma Tedavi Edilebilir mi?

Birçok hastada evet.

Ancak tedavi kaçırmanın tipine göre değişir.

Tedavi seçenekleri arasında:

• Yaşam tarzı düzenlemeleri
• Pelvik taban kas egzersizleri
• Mesane eğitimi
• İlaç tedavileri
• Seçilmiş hastalarda mesane içi botulinum toksin uygulaması
• Nöromodülasyon yöntemleri
• Stres tipi kaçırmada cerrahi yöntemler

bulunabilir.

EAU kılavuzu, stres veya mikst idrar kaçırması bulunan kadınlarda en az üç aylık yoğun ve denetimli pelvik taban kas egzersizini ilk basamak tedavilerden biri olarak önermektedir.

Tedavi seçimi hastanın yaşı, kaçırmanın tipi ve şiddeti, daha önce uygulanan tedaviler ve hastanın beklentilerine göre yapılmalıdır.

Aşırı Aktif Mesane

Aşırı aktif mesanenin en önemli belirtisi:

Ani başlayan ve ertelenmesi zor idrar yapma isteğidir.

Buna;

• Sık idrara çıkma
• Gece idrara kalkma
• Tuvalete yetişemeden idrar kaçırma

eşlik edebilir.

Ancak her sık idrara çıkan kadında aşırı aktif mesane bulunmaz.

İdrar yolu enfeksiyonu, fazla sıvı tüketimi, bazı ilaçlar, diyabet, mesane çıkış problemleri ve nörolojik hastalıklar benzer belirtiler oluşturabilir.

Bu nedenle öncelikle semptomun altında başka bir neden bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Aşırı Aktif Mesane Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi genellikle basamaklıdır.

İlk aşamada;

• Sıvı alışkanlıklarının düzenlenmesi
• Kafeinin azaltılması
• Mesane eğitimi
• Pelvik taban egzersizleri

önerilebilir.

EAU kılavuzunda mesane eğitimi aşırı aktif mesane ve sıkışma tipi idrar kaçırmada ilk basamak seçeneklerden biri olarak yer almaktadır.

Yeterli sonuç alınamayan hastalarda ilaç tedavileri değerlendirilebilir.

Uygun ve dirençli hastalarda ise;

• Mesaneye botulinum toksin uygulaması
• Posterior tibial sinir stimülasyonu
• Sakral nöromodülasyon

gibi ileri tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.

Amaç her hastaya aynı tedaviyi uygulamak değil, semptomun şiddetine ve hastanın beklentisine göre basamaklı ilerlemektir.

Tekrarlayan Sistit ve İdrar Yolu Enfeksiyonları

Kadınlarda idrar yolu enfeksiyonları oldukça sık görülür.

Ancak sürekli tekrarlayan enfeksiyonlarda her seferinde yalnızca antibiyotik kullanmak yeterli bir yaklaşım olmayabilir.

Tekrarlayan sistit, güncel EAU tanımına göre bir yılda en az üç veya son altı ayda en az iki sistit atağı bulunmasıdır. Tanının idrar kültürü ile doğrulanması önerilir.

Değerlendirmede;

• Enfeksiyonların gerçekten kültürle doğrulanıp doğrulanmadığı
• Cinsel ilişkiyle ilişkisi
• Menopoz durumu
• Mesanenin tam boşalıp boşalmadığı
• Taş hastalığı
• İdrar yollarında yapısal bir problem
• Önceki ameliyatlar
• Kullanılan antibiyotikler

gözden geçirilmelidir.

Her kadında ileri görüntüleme veya sistoskopi gerekmez. Risk faktörü olmayan genç kadınlarda rutin olarak kapsamlı tetkik yapılmasının tanısal getirisi düşüktür.

Her Bakteri Görülmesi Enfeksiyon mudur?

Hayır.

İdrarda bakteri bulunması her zaman tedavi edilmesi gereken bir idrar yolu enfeksiyonu anlamına gelmez.

Özellikle şikâyeti bulunmayan birçok erişkin kadında asemptomatik bakteriüri antibiyotik tedavisi gerektirmez.

Güncel EAU kılavuzu, belirli özel durumlar dışında asemptomatik bakteriürinin rutin olarak tedavi edilmesini önermemektedir.

Bu ayrım gereksiz antibiyotik kullanımını ve antibiyotik direnci gelişimini azaltmak açısından önemlidir.

Menopoz Sonrası Tekrarlayan İdrar Yolu Enfeksiyonları

Menopoz sonrasında östrojen düzeyindeki azalma genital ve üriner dokularda değişikliklere neden olabilir.

Bu dönemde;

• Vajinal atrofi
• Üriner yakınmalar
• Tekrarlayan sistitler
• Sıkışma
• İdrar kaçırma

daha sık görülebilir.

Menopoz sonrası tekrarlayan sistiti olan uygun kadınlarda lokal vajinal östrojen tedavisi koruyucu seçeneklerden biri olabilir. EAU kılavuzu postmenopozal kadınlarda tekrarlayan sistiti önlemek amacıyla vajinal östrojen kullanımını desteklemektedir.

Tedavi kararı hastanın bireysel özellikleri ve eşlik eden hastalıkları dikkate alınarak verilmelidir.

Sık İdrara Çıkma

Sık idrara çıkma tek başına bir hastalık değildir.

Nedenleri arasında;

• Aşırı aktif mesane
• İdrar yolu enfeksiyonu
• Fazla sıvı tüketimi
• Kafein
• Diyabet
• Bazı ilaçlar
• Mesanenin düşük kapasitesi
• Pelvik taban bozuklukları

bulunabilir.

Bu nedenle yalnızca “günde kaç kez tuvalete gidildiği” değil, 24 saatte ne kadar sıvı alındığı ve ne kadar idrar çıkarıldığı da değerlendirilmelidir.

Bu amaçla birkaç günlük işeme günlüğü oldukça değerli olabilir.

Gece Sık İdrara Kalkma – Noktüri

Gece idrar yapmak için uyanmak kadınlarda da sık görülen bir şikâyettir.

Ancak noktüri yalnızca mesane hastalığı anlamına gelmez.

Nedenler arasında;

• Gece fazla idrar üretimi
• Aşırı aktif mesane
• Uyku bozuklukları
• Bacaklarda sıvı birikimi
• Kullanılan bazı ilaçlar
• Kalp ve metabolik hastalıklar

bulunabilir.

Bu nedenle noktüride tedaviye başlamadan önce gece neden fazla idrar üretildiğinin veya mesanenin neden yeterince depolayamadığının anlaşılması önemlidir.

Mesaneyi Tam Boşaltamama

Kadınlarda işeme güçlüğü erkeklere göre daha az konuşulan ancak önemli bir problemdir.

Belirtiler arasında;

• İdrarı başlatmada gecikme
• Zayıf idrar akımı
• Kesik kesik işeme
• Ikınarak idrar yapma
• Uzun süren işeme
• İşeme sonrasında mesanenin dolu kaldığı hissi

bulunabilir.

Bunun nedeni;

• Pelvik tabanın işeme sırasında yeterince gevşememesi
• Mesane kasının yetersiz çalışması
• Pelvik organ sarkması
• Önceki cerrahiler
• Üretra darlığı
• Nörolojik hastalıklar

olabilir.

Burada önemli olan tıkanıklık ile mesanenin kasılma yetersizliğini birbirinden ayırmaktır.

EAU kadın LUTS kılavuzu kadınlarda az aktif mesane ve mesane çıkış obstrüksiyonunu ayrı değerlendirme ve tedavi alanları olarak ele almaktadır.

Kadınlarda Üretra Darlığı

Üretra darlığı erkeklerde daha sık görülse de kadınlarda da gelişebilir ve bazen uzun süre tanı konmadan kalabilir.

Kadın üretra darlığında;

• Sık idrara çıkma
• Ani sıkışma
• Zayıf idrar akımı
• Mesaneyi tam boşaltamama
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Ikınarak işeme

görülebilir.

EAU üretra darlıkları kılavuzunda kadınlarda tanının gecikebildiği ve belirtilerin başka mesane problemleriyle karışabildiği belirtilmektedir.

Tedavi darlığın özelliklerine ve daha önce uygulanan işlemlere göre planlanmalıdır.

Tekrarlayan genişletmeler yerine uygun hastalarda rekonstrüktif seçenekler de değerlendirilebilir.

Pelvik Organ Sarkması ve İdrar Sorunları

Pelvik organ sarkması; mesane, uterus veya vajen duvarlarının normal anatomik desteğini kaybetmesiyle ortaya çıkabilir.

Her pelvik organ sarkması ürolojik yakınmaya neden olmaz.

Ancak bazı kadınlarda;

• İdrar kaçırma
• Sıkışma
• Sık idrara çıkma
• Mesaneyi boşaltmada güçlük
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu

eşlik edebilir.

Bu nedenle değerlendirmede yalnızca anatomik sarkmanın derecesine değil, mesane ve işeme fonksiyonuna etkisine de bakılmalıdır.

EAU kadın LUTS kılavuzu pelvik organ prolapsusuna eşlik eden alt üriner sistem semptomlarını ayrıca değerlendirmektedir.

Pelvik Taban ve Mesane Birlikte Çalışır

Pelvik taban kasları idrar kontrolünde önemli rol oynar.

Ancak amaç her zaman pelvik tabanı yalnızca “güçlendirmek” değildir.

Bazı kadınlarda kasların zayıflığı ön plandayken, bazı hastalarda işeme sırasında pelvik tabanın yeterince gevşememesi problem yaratabilir.

Bu nedenle pelvik taban egzersizlerinin problemin tipine göre planlanması önemlidir.

Stres tipi idrar kaçırmada güçlendirme ön plandayken, fonksiyonel işeme güçlüğünde gevşeme ve koordinasyon eğitimi gerekebilir.

Ürodinami Ne Zaman Gerekir?

Ürodinamik inceleme mesanenin dolum ve boşalma sırasında nasıl çalıştığını gösteren fonksiyonel bir testtir.

Ancak;

her idrar kaçıran kadına ürodinami yapılması gerekmez.

Test özellikle;

• Tanının net olmadığı
• Karmaşık idrar kaçırma bulunduğu
• Mesane boşalma problemi düşünüldüğü
• Önceki tedavilerin başarısız olduğu
• Bazı cerrahi girişimler öncesinde ek bilgi gerektiği

seçilmiş durumlarda kullanılabilir.

Temel yaklaşım, yalnızca test yapmak değil, test sonucunun tedavi kararını değiştirip değiştirmeyeceğini değerlendirmektir.

Kadın Ürolojisinde Değerlendirme Nasıl Yapılır?

İlk değerlendirme ayrıntılı öykü ile başlar.

Gerekli durumlarda;

• İdrar tahlili
• İdrar kültürü
• İşeme günlüğü
• Ultrasonografi
• İşeme sonrası artık idrar ölçümü
• Üroflowmetri
• Ped testi
• Pelvik muayene
• Sistoskopi
• Ürodinamik inceleme

kullanılabilir.

Her hastaya aynı tetkiklerin yapılması gerekli değildir.

Doğru tetkik, tedavi kararını değiştirecek olan tetkiktir.

Kadın Ürolojisinde Tedavi Nasıl Planlanır?

Tedavi hastalığın türüne göre basamaklandırılır.

Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

Sıvı ve kafein tüketiminin düzenlenmesi, kilo kontrolü ve uygun işeme alışkanlıkları bazı hastalarda önemli iyileşme sağlayabilir.

Mesane Eğitimi

Özellikle aşırı aktif mesane ve sıkışma problemi olan hastalarda kullanılabilir.

Pelvik Taban Tedavisi

Stres tipi idrar kaçırma ve bazı pelvik taban fonksiyon bozukluklarında önemli bir tedavi seçeneğidir.

İlaç Tedavileri

Aşırı aktif mesane, sıkışma tipi idrar kaçırma ve bazı fonksiyonel mesane hastalıklarında kullanılabilir.

Botulinum Toksin ve Nöromodülasyon

Standart tedavilere yeterli yanıt alınamayan seçilmiş aşırı aktif mesane hastalarında değerlendirilebilir.

Cerrahi Tedavi

Stres tipi idrar kaçırma, bazı üretral problemler veya anatomik bozukluklarda uygun hastalarda cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

Tedavi kararı hastanın semptomları, anatomisi, sağlık durumu ve beklentileri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Kadın Ürolojisinde Temel Yaklaşım

Şikâyetin Tipini Belirlemek

İdrar kaçırmanın stres tipi mi, sıkışma tipi mi yoksa her ikisinin birlikte mi olduğunu ayırmak.

Nedeni Araştırmak

Sık idrara çıkmayı veya tekrarlayan enfeksiyonları otomatik olarak tek bir nedene bağlamamak.

Mesaneyi Bir Bütün Olarak Değerlendirmek

Mesanenin yalnızca idrar depolamasını değil, nasıl boşaldığını da değerlendirmek.

Gereksiz Tedaviden Kaçınmak

Her bakteriyi antibiyotikle, her idrar kaçırmayı ameliyatla veya her sıkışmayı ilaçla tedavi etmemek.

Kişiye Özel Tedavi

Kadının yaşı, menopoz durumu, doğum öyküsü, önceki ameliyatları ve beklentilerini tedavinin bir parçası olarak değerlendirmek.

Ne Zaman Kadın Ürolojisi Değerlendirmesi Gerekebilir?

Aşağıdaki yakınmalardan biri bulunuyorsa değerlendirme uygun olabilir:

• Öksürürken veya hapşırırken idrar kaçırma
• Tuvalete yetişemeden idrar kaçırma
• Çok sık idrara çıkma
• Ani ve şiddetli idrar yapma ihtiyacı
• Gece sık idrara kalkma
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• Sürekli antibiyotik kullanma ihtiyacı
• Zayıf veya kesik kesik idrar yapma
• Mesaneyi tam boşaltamama hissi
• İşeme sırasında ıkınma
• Pelvik organ sarkmasıyla birlikte üriner yakınmalar
• Daha önce yapılan idrar kaçırma ameliyatından sonra devam eden veya tekrar başlayan şikâyetler

Sık Sorulan Sorular

Kadınlarda Mesane Sağlığı Yaşam Kalitesinin Bir Parçasıdır

Kadın ürolojisinde amaç yalnızca idrar kaçırmayı azaltmak veya enfeksiyonu tedavi etmek değildir.

Mesanenin nasıl depoladığı, nasıl boşaldığı, idrar kontrolünün neden bozulduğu ve bu durumun kadının günlük, sosyal ve fiziksel yaşamını nasıl etkilediği birlikte değerlendirilmelidir.

Doğru tanı; gereksiz antibiyotiklerden, gereksiz tetkiklerden ve uygun olmayan tedavilerden kaçınmayı; gerçekten tedavi gerektiren problemin ise kişiye özel yöntemlerle ele alınmasını sağlar.